Oświadczenie o zaliczeniu darowizny na schedę – jedno zdanie w akcie notarialnym, które zmienia wszystko
Rodzice przepisują mieszkanie bratu. Tobie mówią: „Nie martw się, tobie pomożemy inaczej” albo „Sprawiedliwości stanie się zadość po naszej śmierci”. Mijają lata, rodzice odchodzą, a Ty zostajesz z pytaniem: czy to mieszkanie brata wlicza się do spadku, czy przepadło? Odpowiedź zależy od jednego, kluczowego zdania w akcie darowizny.
Większość ludzi myśli, że darowizna to „prezent”, który znika z radarów w chwili jego wręczenia. W prawie spadkowym jest odwrotnie. Zgodnie z Kodeksem Cywilnym, darowizny na rzecz dzieci i małżonka są automatycznie doliczane do tzw. schedy spadkowej przy dziale spadku. Jest jednak wyjątek. Darczyńca (rodzic) może w akcie notarialnym złożyć oświadczenie o zwolnieniu darowizny z obowiązku zaliczenia na schedę. Jeśli to zrobił – brat bierze mieszkanie I równy udział w reszcie spadku. Jeśli nie zrobił – brat ma problem.
⭐️ KLUCZOWA ZASADA ANNY KLISZ (Do zapamiętania):
Zasada domyślna jest taka: Darowizny się zalicza. Jeśli w akcie notarialnym darowizny nie ma ani słowa o schedzie spadkowej, to znaczy, że darowizna MUSI zostać zaliczona. Oświadczenie o zwolnieniu z tego obowiązku musi być wyraźne. Co ważne – spadkodawca nie może zmienić zdania „po fakcie” w testamencie. Oświadczenie to składa się (zazwyczaj) w momencie dokonywania darowizny.
Co daje zaliczenie darowizny na schedę? (Mechanizm sprawiedliwości)
Jeśli Twój brat dostał mieszkanie o wartości 400 tys. zł, a po rodzicach zostało 100 tys. zł gotówki na koncie, to przy dziale spadku:
- Bez oświadczenia o zwolnieniu (wariant sprawiedliwy): Sumujemy majątek (400 tys. + 100 tys. = 500 tys.). Każdemu należy się po połowie (250 tys.). Brat już dostał 400 tys., więc jest „zaspokojony”. Całe 100 tys. zł z konta trafia do Ciebie (żeby choć trochę wyrównać dysproporcję).
- Z oświadczeniem o zwolnieniu (wariant faworyzujący): Darowizny „nie widzimy”. Dzielimy tylko to, co zostało (100 tys.). Brat bierze 50 tys., Ty bierzesz 50 tys. W efekcie brat ma 450 tys., a Ty 50 tys.
Dlatego tak ważne jest dotarcie do aktu notarialnego darowizny sprzed lat.
Gdzie szukać oświadczenia?
Musisz zdobyć numer księgi wieczystej nieruchomości, którą otrzymało rodzeństwo, i przejrzeć akt notarialny (umowę darowizny). Szukaj paragrafu, który brzmi mniej więcej tak:
„Darczyńcy oświadczają, że niniejsza darowizna dokonana jest ze zwolnieniem z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową”.
Jeśli tego zdania nie ma – wygrałeś. Możesz żądać w sądzie wyrównania (czyli przyznania Ci większej części majątku spadkowego, który pozostał).
To może Cię zainteresować: Art. 1039 KC w praktyce sądowej – szczegółowe omówienie
🎥 Zobacz wideo: Zachowek a scheda spadkowa
Często mylicie „zaliczenie na schedę” (przy dziale spadku) z „doliczaniem do zachowku”. To dwa różne systemy prawne. Zobacz, który z nich zastosować w Twojej sytuacji, by zyskać więcej.
Historia Pana Kamila – brak jednego zdania kosztował siostrę fortunę
Rodzice Pana Kamila podarowali mu dużą działkę budowlaną w 2005 roku. Nie pomyśleli o kwestiach spadkowych, więc notariusz nie wpisał klauzuli o zwolnieniu z zaliczenia na schedę. Po śmierci rodziców w 2024 roku, siostra Pana Kamila zażądała działu spadku. W skład spadku wchodziło mieszkanie rodziców.
Siostra myślała, że dostanie połowę mieszkania. My (reprezentując Pana Kamila) wiedzieliśmy, że działka (warta dziś 3 razy więcej niż mieszkanie) podlega zaliczeniu. Ale sprawdziliśmy akt – klauzuli nie było. Efekt? Sąd uznał, że Pan Kamil już dostał „swoje” (i to z nawiązką) w działce. Całe mieszkanie przypadło siostrze bez obowiązku spłaty brata. Gdyby w akcie darowizny było owo „magiczne zdanie”, Pan Kamil dostałby jeszcze połowę mieszkania.
Ryzyko: „10 lat” nie ma znaczenia
Klienci często mówią: „Ale ta darowizna była 20 lat temu, to się przedawniło!”.
To mit. Przy zaliczaniu na schedę spadkową (między zstępnymi) nie ma limitu czasowego. Zalicza się darowizny z całego życia. Zasada 10 lat dotyczy tylko zachowku i to wyłącznie darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami. Nie daj się zwieść tym argumentem w sądzie.
Przeczytaj także: Czy każdą darowiznę trzeba zgłosić do masy spadkowej?
FAQ – Oświadczenie o darowiznie w pytaniach
1. Czy rodzic może zwolnić z zaliczenia na schedę w testamencie?
To kwestia sporna w doktrynie, ale dominuje pogląd, że darczyńca może to zrobić najpóźniej w chwili darowizny. Późniejsza zmiana zdania (np. w testamencie) może być traktowana jedynie jako wola, by np. zmodyfikować udziały spadkowe, ale nie jako formalne oświadczenie z art. 1039 KC. Bezpieczniej jest to robić w akcie darowizny.
2. Co jeśli darowizna przewyższa wartość spadku?
Jeśli brat dostał dom za milion, a w spadku jest tylko stary samochód, to brat nie musi „oddawać” pieniędzy z własnej kieszeni (Art. 1040 KC). Po prostu nie bierze udziału w podziale samochodu. Samochód bierzesz Ty. Jeśli to nadal za mało (by pokryć Twój udział), możesz wystąpić o zachowek.
3. Czy drobne prezenty też się liczą?
Nie. Zwyczajowo przyjęte drobne darowizny (prezenty urodzinowe, laptop na studia, pomoc w weselu o rozsądnej wartości) nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową.
Jeden dokument, tysiące złotych różnicy
Jeśli szykujesz się do działu spadku, Twoim pierwszym krokiem nie jest pozew, ale wizyta w wydziale ksiąg wieczystych. Musisz wiedzieć, co dokładnie znajduje się w aktach darowizn Twojego rodzeństwa.
Inni czytali również: Dział spadku – kompendium wiedzy
Rodzeństwo ukrywa darowizny lub twierdzi, że „nic się nie należy”?
Przeanalizuję ich akty notarialne i pomogę Ci wywalczyć sprawiedliwy podział w sądzie.
