Dziedziczenie po obywatelu Ukrainy w Polsce – prawo polskie czy ukraińskie? Poradnik w czasach migracji
W Polsce mieszka, pracuje i żyje coraz więcej obywateli Ukrainy. Niestety, życie pisze różne scenariusze i coraz częściej w mojej kancelarii pojawiają się sprawy spadkowe po naszych wschodnich sąsiadach. Spadkobiercy są zagubieni. Czy sprawę zakładać w sądzie w Kijowie (gdzie toczy się wojna), czy we Wrocławiu? Które prawo decyduje o tym, kto dziedziczy – polski Kodeks Cywilny czy prawo ukraińskie?
Odpowiedź nie jest prosta, bo zależy od tego… co dokładnie wchodzi w skład spadku. W relacjach Polska-Ukraina obowiązuje specyficzna umowa międzynarodowa, która wprowadza rzadko spotykany mechanizm „rozszczepienia spadku”. Oznacza to, że do jednego mieszkania we Wrocławiu możemy stosować prawo polskie, a do pieniędzy na koncie w polskim banku… prawo ukraińskie. Brzmi skomplikowanie? W tym artykule wyjaśnię Ci to krok po kroku, abyś wiedział, gdzie i jak załatwić formalności.
⭐️ KLUCZOWA ZASADA ANNY KLISZ (Do zapamiętania):
W relacjach z Ukrainą NIE działa prosta zasada „prawa miejsca pobytu”, którą znamy z Unii Europejskiej. Obowiązuje nas Umowa między Polską a Ukrainą z 1993 r.
Zasada jest taka:
1. Nieruchomości (domy, mieszkania) dziedziczymy według prawa państwa, w którym się znajdują (mieszkanie w Polsce = prawo polskie).
2. Ruchomości (samochody, gotówka, udziały w firmach) dziedziczymy według prawa obywatelstwa zmarłego (obywatel Ukrainy = prawo ukraińskie), nawet jeśli mieszkał w Polsce od 10 lat!
Gdzie złożyć wniosek? (Jurysdykcja)
To pierwsze pytanie, jakie zadaje Klient. Do którego sądu iść?
- Nieruchomości w Polsce: Sprawę o dziedziczenie mieszkania położonego we Wrocławiu przeprowadzi wyłącznie sąd polski (sąd rejonowy właściwy dla miejsca położenia nieruchomości). Ukraiński notariusz nie może przepisać polskiego mieszkania.
- Ruchomości (pieniądze, auto): Teoretycznie właściwy jest sąd państwa, którego obywatelem był zmarły (Ukraina). Jednak, jeśli spadkodawca mieszkał w Polsce na stałe, polskie sądy coraz częściej przyjmują sprawę do rozpoznania również w tym zakresie, stosując jednak… prawo ukraińskie.
W praktyce oznacza to, że polski sędzia we Wrocławiu może orzekać o spadku po Ukraińcu, ale musi otworzyć ukraiński kodeks cywilny i sprawdzić, kto tam dziedziczy (a kolejność dziedziczenia na Ukrainie różni się od naszej!).
Problem „rozszczepienia spadku” – przykład z życia
Wyobraźmy sobie Pana Olega, obywatela Ukrainy, który mieszkał i zmarł w Krakowie. Zostawił:
1. Mieszkanie w Krakowie.
2. Oszczędności w banku PKO BP.
Miał żonę i dwoje dzieci.
Co się dzieje?
Do mieszkania sędzia zastosuje prawo polskie. Żona i dzieci dziedziczą.
Do pieniędzy sędzia musi zastosować prawo ukraińskie (prawo obywatelstwa). Na Ukrainie pierwszą grupą spadkową są również dzieci i małżonek, ale udziały mogą być liczone inaczej, a prawa małżonka do połowy majątku wspólnego są inaczej definiowane.
Może dojść do absurdu, gdzie krąg spadkobierców do mieszkania i do pieniędzy będzie różny! Dlatego w takich sprawach niezbędna jest pomoc doświadczonego radcy prawnego, który wskaże sądowi właściwe przepisy obce.
To może Cię zainteresować: Jak przeprowadzić sprawę, gdy spadkobierca mieszka za granicą?
🎥 Zobacz wideo: Zamieszkanie za granicą a spadek
Choć film dotyczy głównie krajów UE, zasady ustalania jurysdykcji i „centrum interesów życiowych” są kluczowe w każdej sprawie międzynarodowej. Zobacz, jak sąd ustala, gdzie toczy się sprawa.
Dokumenty z Ukrainy – co jest potrzebne?
Aby polski sąd mógł procedować, musisz dostarczyć dokumenty przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego na język polski.
Podstawa to:
- Akt zgonu (ukraiński lub polski, jeśli zmarł tutaj).
- Akty urodzenia dzieci / akt małżeństwa (potwierdzające pokrewieństwo).
- Testament (jeśli był sporządzony – np. u notariusza we Lwowie).
Ważne: Polska i Ukraina uznają wzajemnie moc dokumentów urzędowych (na mocy umowy z 1993 r.), więc zazwyczaj nie jest potrzebna tzw. apostille (dodatkowe poświadczenie), choć w warunkach wojennych urzędy bywają ostrożniejsze.
Testament sporządzony na Ukrainie – czy działa w Polsce?
Tak. Zgodnie z prawem międzynarodowym, testament jest ważny, jeśli spełnia wymogi prawa miejsca, w którym został spisany.
Testament sporządzony u notariusza w Kijowie będzie honorowany przez sąd w Warszawie. Ważne jest jednak, by dostarczyć jego oryginał (lub wypis) i wierne tłumaczenie. Pamiętaj, że na Ukrainie istnieją inne formy testamentów (np. testament wspólny małżonków jest tam dopuszczalny, a w Polsce nie – ale polski sąd może go uznać!).
Przeczytaj także: Europejskie Poświadczenie Spadkowe – czy dotyczy Ukrainy?
FAQ – Spadek polsko-ukraiński
1. Czy obywatele Ukrainy płacą podatek od spadków w Polsce?
Tak, jeśli majątek (nieruchomość, prawo majątkowe) znajduje się w Polsce. Ale dobra wiadomość: obywatele Ukrainy podlegają tym samym zwolnieniom co Polacy. Jeśli spadkobiercą jest najbliższa rodzina (żona, dziecko), mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku, składając formularz SD-Z2 w terminie 6 miesięcy.
2. Czy sprawę można załatwić u polskiego notariusza?
Tak, polski notariusz może sporządzić Akt Poświadczenia Dziedziczenia po obywatelu Ukrainy, ale tylko pod warunkiem, że sprawa dotyczy majątku podlegającego prawu polskiemu (np. nieruchomości) lub notariusz czuje się na siłach stosować prawo obce. W praktyce wielu notariuszy odsyła takie sprawy do sądu ze względu na stopień skomplikowania.
3. Co jeśli nie mamy kontaktu z rodziną na Ukrainie (wojna)?
Sąd może ustanowić kuratora dla nieobecnych spadkobierców. W sytuacji wojennej sądy wykazują większą elastyczność, ale procedura poszukiwania spadkobierców (ogłoszenia w prasie) może wydłużyć sprawę o wiele miesięcy.
Pomoc prawna w dwóch językach
Sprawy z elementem zagranicznym to „królewska dywizja” prawa spadkowego. Wymagają nie tylko znajomości kodeksu, ale też umów międzynarodowych. Jeden błąd w ustaleniu prawa właściwego może sprawić, że postanowienie sądu będzie nieważne.
Inni czytali również: Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku – jak napisać?
Masz problem z rozliczeniem majątku wspólnego i spadku po obywatelu Ukrainy? Potrzebujesz pomocy w złożeniu wniosku o połączenie postępowań lub ustalenie prawa właściwego? Skontaktuj się ze mną. Opracuję dla Ciebie strategię, która prowadzi do jednego, wiążącego wyroku.
