Uzupełnienie zachowku

Uzupełnienie zachowku – co to jest i kiedy się należy?

Czujesz, że testament lub darowizny poczynione przez bliską osobę potraktowały Cię niesprawiedliwie? Otwierasz testament i widzisz, że Twoje rodzeństwo otrzymało mieszkanie i oszczędności, a Tobie przypadła jedynie symboliczna kwota lub działka o niewielkiej wartości. W głowie kołacze się myśl: „To niemożliwe, przecież to niesprawiedliwe. Czy tak można?”. Masz poczucie krzywdy, żalu i ogromnej niepewności, co robić dalej. Nie chcesz wojny z rodziną, ale z drugiej strony czujesz, że coś jest nie tak.

W mojej kancelarii często słyszę takie historie. Emocje związane ze spadkiem bywają niezwykle trudne, zwłaszcza gdy dochodzi do nich poczucie bycia pominiętym lub potraktowanym gorzej niż inni. W prawie spadkowym istnieje jednak instytucja, która ma chronić najbliższych członków rodziny przed takimi sytuacjami. To właśnie roszczenie o uzupełnienie zachowku.

Pomyśl o tym nie jak o walce, ale jak o dążeniu do sprawiedliwego wyrównania. To Twoje prawo, które ma na celu zabezpieczenie Twoich interesów, nawet jeśli wola spadkodawcy była inna. W tym artykule wyjaśnię Ci prostym językiem, czym jest uzupełnienie zachowku i kiedy możesz się o nie ubiegać.

Kiedy przysługuje uzupełnienie zachowku?

Wyobraź sobie, że zachowek to pewna „gwarantowana” część spadku, która należy się najbliższej rodzinie (dzieciom, wnukom, małżonkowi i rodzicom spadkodawcy), nawet jeśli zostali pominięci w testamencie. Czasem jednak spadkodawca coś Ci przekazuje – w formie darowizny za życia, zapisu w testamencie czy nawet poprzez powołanie do spadku – ale wartość tego, co otrzymałeś, jest niższa niż należny Ci zachowek.

I właśnie w takiej sytuacji wkracza uzupełnienie zachowku.

To nic innego jak roszczenie o wypłatę różnicy. Różnicy między tym, co faktycznie dostałeś, a tym, ile powinieneś dostać w ramach pełnego zachowku. Nie domagasz się wtedy całej kwoty zachowku, a jedynie jego „wyrównania” do należnej Ci wysokości.

W praktyce oznacza to, że jeśli należny Ci zachowek wynosiłby na przykład 100 000 zł, a Ty otrzymałeś w spadku działkę wartą 30 000 zł, możesz domagać się uzupełnienia zachowku o kwotę 70 000 zł.

Otrzymałem za mało spadku – roszczenie o różnicę

Pamiętam sprawę jednego z moich Klientów, Pana Marka. Jego ojciec zmarł, zostawiając dwie nieruchomości – duży dom, w którym mieszkała siostra Pana Marka, i małe mieszkanie po dziadkach. Pan Marek od lat mieszkał za granicą i rzadziej odwiedzał ojca, podczas gdy siostra opiekowała się nim na co dzień. W testamencie ojciec zapisał dom siostrze, a Panu Markowi – znacznie mniej warte mieszkanie.

Pan Marek czuł się rozdarty. Z jednej strony rozumiał decyzję ojca i doceniał opiekę siostry, ale z drugiej strony różnica w wartości majątku była ogromna. Mówił mi: „Pani mecenas, ja nie chcę się kłócić z siostrą, ale czuję, że to nie jest w porządku. To mieszkanie to nawet nie jest jedna czwarta wartości domu. Co ja mam zrobić?”.

Dokładnie to jest sytuacja, w której pojawia się zbieg prawa do zachowku i roszczenie o jego uzupełnienie. Pan Marek został powołany do spadku, ale jego udział był rażąco niski w stosunku do tego, co by mu przysługiwało w ramach zachowku.

Naszym pierwszym krokiem było dokładne wyliczenie wartości całego majątku spadkowego, w tym obu nieruchomości. Następnie obliczyliśmy, ile wynosiłby zachowek dla Pana Marka. Okazało się, że wartość mieszkania, które otrzymał, pokrywała tylko około 40% należnej mu kwoty. Miał więc pełne prawo domagać się od siostry wypłaty brakującej różnicy. Zanim jednak poszliśmy do sądu, podjęliśmy próbę polubownego załatwienia sprawy, co często jest najlepszym rozwiązaniem dla zachowania rodzinnych relacji.

Pozew o uzupełnienie zachowku

Jeśli rozmowy i negocjacje nie przynoszą rezultatu, jedyną drogą do uzyskania należnych pieniędzy jest złożenie pozwu do sądu. Wiem, że słowo „pozew” brzmi groźnie i kojarzy się z otwartym konfliktem. Staram się jednak tłumaczyć moim Klientom, że to po prostu sformalizowana prośba do sądu o rozstrzygnięcie sporu i przyznanie tego, co nam się prawnie należy.

Pozew o zachowek (lub jego uzupełnienie) składamy przeciwko spadkobiercy (lub spadkobiercom), który otrzymał większą część majątku. W przypadku Pana Marka pozwaną byłaby jego siostra. Sąd, opierając się na wycenie majątku i przepisach, oblicza należną kwotę i zasądza jej spłatę.

Odpowiedzialność obdarowanych przy pustym spadku

A co w sytuacji, gdy spadkodawca za życia rozdał cały swój majątek w formie darowizn i w chwili jego śmierci… spadek jest pusty? To bardzo częsta sytuacja, która budzi ogromny niepokój. Klienci pytają: „Skoro nie ma spadku, to nie ma też zachowku, prawda?”.

Na szczęście nie.

Prawo przewiduje taką sytuację. Jeżeli spadkodawca wyzbył się majątku przez darowizny, a Ty nie otrzymałeś należnego Ci zachowku (bo np. nic nie dostałeś lub dostałeś bardzo mało), możesz skierować swoje roszczenie o uzupełnienie zachowku bezpośrednio do osób obdarowanych.

Mówiąc prościej: jeśli Twój brat otrzymał od rodziców mieszkanie jako darowiznę kilka lat przed ich śmiercią, a Ty nie dostałeś nic wartościowego, to właśnie od brata możesz domagać się wyrównania. Wartość tej darowizny dolicza się do wartości spadku przy obliczaniu zachowku. Warto też pamiętać, że zachowek od darowizny może obejmować nawet te dokonane wiele lat wcześniej.

Oczywiście o ile nie jesteś pewien jak to zrobić polecam Ci przeczytać więcej o samym roszczeniu o zachowek na moim blogu.

Pamiętaj, że sprawy o zachowek, a w szczególności o jego uzupełnienie, bywają skomplikowane emocjonalnie i prawnie. Poczucie niesprawiedliwości i żalu jest naturalne, ale nie musisz przez to przechodzić sam. Jeśli czujesz, że Twój udział w spadku jest nieadekwatny do tego, co Ci się należy, warto poznać swoje prawa i wiedzieć jak obliczyć zachowek w Twojej konkretnej sytuacji.

Chętnie przeanalizuję Twoją sytuację, wyjaśnię wszelkie wątpliwości i pomogę Ci znaleźć najlepsze rozwiązanie, które przyniesie Ci spokój i poczucie sprawiedliwości. Zapraszam do kontaktu.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)